بیماری واریس چیست؟ علائم، علت، پیشگیری و روشهای درمان
واریس (Varicose Veins) یکی از شایعترین بیماریهای عروقی در جهان است که حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد از جمعیت، بهویژه زنان، به آن مبتلا هستند. این بیماری زمانی ایجاد میشود که سیاهرگهای سطحی بدن متورم، پیچخورده و گاهی به رنگ آبی یا بنفش در زیر پوست دیده میشوند.
شایعترین محل بروز واریس پاها هستند، زیرا پاها بیشترین فشار را در طول روز تحمل میکنند.
واریس دقیقاً چیست؟
به گفتهی متخصصان قلب و عروق، واریس زمانی رخ میدهد که دریچههای لانهکبوتری در سیاهرگها عملکرد طبیعی خود را از دست میدهند. این دریچهها وظیفه دارند از بازگشت خون به پایین جلوگیری کنند. وقتی این دریچهها ضعیف شوند، خون در رگها جمع میشود و باعث تورم، پیچخوردگی و بیرونزدگی رگها میشود.اگر درمان بهموقع انجام نشود، واریس میتواند منجر به زخم پوستی، تغییر رنگ، التهاب و لخته شدن خون شود.
علائم بیماری واریس
علائم واریس به دو شکل ظاهری (بدون درد) و علامتدار (با درد) بروز میکنند. علائم ظاهری شامل رگهای پیچخورده و بنفشرنگ است، اما در نوع دردناک، نشانههای زیر نیز دیده میشود:
- احساس درد یا سنگینی در پاها پس از ایستادن طولانی
- سوزش یا گرفتگی در عضلات پا
- تورم در ناحیه مچ یا ساق پا
- تیرگی و تغییر رنگ پوست
- خارش در اطراف رگهای متورم
علت بروز واریس چیست؟
مهمترین دلیل ایجاد واریس، اختلال در عملکرد دریچههای کوچک درون سیاهرگها است. این دریچهها وظیفه دارند از بازگشت خون به پایین جلوگیری کنند و آن را به سمت قلب هدایت نمایند. زمانی که این دریچهها ضعیف شوند یا به درستی بسته نشوند، خون در رگها جمع میشود و در نهایت باعث تورم و پیچخوردگی سیاهرگها میگردد.
البته ضعف دریچهها تنها عامل واریس نیست و عوامل مختلفی میتوانند احتمال ابتلا به این بیماری را افزایش دهند، از جمله:
- وراثت و ژنتیک: اگر یکی از اعضای خانواده به واریس مبتلا باشد، احتمال بروز آن در سایر افراد خانواده نیز بیشتر است.
- افزایش سن: با بالا رفتن سن، دیواره و دریچههای سیاهرگها خاصیت ارتجاعی خود را از دست میدهند و عملکردشان ضعیفتر میشود.
- بارداری: در دوران بارداری حجم خون افزایش مییابد و فشار بیشتری بر رگهای لگن و پاها وارد میشود که میتواند منجر به واریس شود.
- چاقی و اضافه وزن: وزن زیاد باعث وارد شدن فشار مداوم بر پاها و اختلال در بازگشت خون میشود.
- ایستادن یا نشستن طولانیمدت: کاهش حرکت عضلات پا در این شرایط، جریان خون را کند کرده و زمینهساز واریس میشود.
- کمتحرکی و سبک زندگی نشسته: نداشتن فعالیت بدنی منظم، گردش خون را مختل میکند و خطر بروز این بیماری را افزایش میدهد.
شایعترین نواحی درگیر واریس
واریس میتواند در بخشهای مختلف بدن ظاهر شود، اما برخی نواحی بیشتر از سایر قسمتها درگیر این بیماری میشوند. مهمترین آنها عبارتاند از:
- پاها (ساق، ران و پشت پا): پاها بیشترین فشار را در طول روز تحمل میکنند، به همین دلیل واریس بیشتر در این ناحیه دیده میشود. ایستادن یا نشستن طولانیمدت باعث تجمع خون در سیاهرگهای پا و در نهایت تورم آنها میشود.
- شکم و لگن: این نوع واریس بیشتر در خانمهای باردار دیده میشود. افزایش فشار رحم بر رگهای لگنی و تغییرات هورمونی باعث گشاد شدن رگها در این ناحیه میشود.
- ناحیه تناسلی: در دوران بارداری، فشار جنین و افزایش حجم خون میتواند سبب بروز واریس در ناحیه تناسلی شود. این نوع معمولاً بعد از زایمان بهتدریج برطرف میشود.
- صورت: واریس صورت معمولاً به شکل رگهای عنکبوتی (تلانژکتازی) ظاهر میشود. قرار گرفتن در معرض نور خورشید، تغییرات هورمونی و عوامل ژنتیکی از دلایل اصلی آن هستند.
- مری: این نوع واریس بیشتر در بیماران مبتلا به بیماریهای کبدی رخ میدهد و معمولاً خطرناکتر از سایر انواع است، زیرا میتواند با خونریزی همراه باشد.
انواع واریس
- واریس ورید صافن بزرگ و کوچک: در ساق و ران پاها دیده میشود.
- واریس شاخهای: رگهای ضخیم و قابل لمس با ظاهر طنابی.
- واریس عنکبوتی: رگهای ظریف و سطحی به شکل شبکهای قرمز یا بنفش.
- واریس تناسلی و لگنی: معمولاً در دوران بارداری رخ میدهد.
- واریس صورت: بهدلیل نور آفتاب، ژنتیک یا تغییرات هورمونی.
- واریس مری: معمولاً در بیماریهای کبدی مشاهده میشود.
چه کسانی بیشتر در معرض واریس هستند؟
- زنان (بهویژه در دوران بارداری یا یائسگی)
- افراد با سابقه خانوادگی واریس
- افرادی با شغلهای ایستاده مثل معلمان، آرایشگران و پرستاران
- افراد چاق یا کمتحرک
- ورزشکاران حرفهای که فشار زیادی به پا وارد میکنند (مانند وزنهبرداران)
روشهای تشخیص واریس
تشخیص زودهنگام واریس بسیار مهم است. پزشک با بررسی ظاهری و انجام آزمایشهای زیر نوع و شدت بیماری را مشخص میکند:
- سونوگرافی داپلر (Doppler Ultrasound) برای بررسی جریان خون
- سونوگرافی وریدی جهت شناسایی رگهای آسیبدیده
- آزمایش Trendelenburg برای ارزیابی عملکرد دریچهها
- ونوگرافی (Venography)
- پلتیسموگرافی (Plethysmography)
آیا همهی رگهای برجسته واریس هستند؟
خیر. در افراد لاغر یا ورزشکار، برجستگی رگها طبیعی است و به دلیل کاهش چربی زیر پوست یا افزایش حجم عضله اتفاق میافتد.
اما اگر رگها متورم، پیچخورده و دردناک باشند یا تغییر رنگ پوست مشاهده شود، احتمال واریس وجود دارد.
درمان واریس
روشهای درمانی بسته به شدت بیماری متفاوت است:
۱. درمانهای غیرتهاجمی
جوراب واریس : به بهبود جریان خون کمک کرده و از تورم جلوگیری میکند. باید با تجویز پزشک و پس از انجام سونوگرافی داپلر استفاده شود.
دارو و پماد : پمادهای ضدالتهابی برای کاهش تورم و درد در مراحل اولیه واریس مؤثرند.
اسکلروتراپی : تزریق محلول خاص (اسکلروزانت) به داخل رگ برای تخریب دیوارهی آن. روشی بدون درد و خونریزی است.
۲. درمانهای تهاجمی
میکروفلبکتومی : خارج کردن رگ از زیر پوست با ایجاد برش کوچک. امروزه کمتر استفاده میشود.
لیزر درمانی : بسته شدن رگ از طریق حرارت لیزر. برای رگهای کوچک یا واریس عنکبوتی مناسب است.
جراحی آندوسکوپی : در موارد شدید، دوربینی به داخل رگ فرستاده میشود تا رگ آسیبدیده برداشته شود.
پیشگیری از واریس
- ورزش منظم (پیادهروی، شنا، دوچرخهسواری)
- کاهش وزن و رژیم غذایی سالم
- عدم ایستادن یا نشستن طولانیمدت
- بالا نگهداشتن پاها در زمان استراحت
- پوشیدن لباسهای راحت و گشاد
- ترک سیگار و مصرف الکل
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
در شرایط زیر حتماً به پزشک متخصص عروق مراجعه کنید:
- احساس درد یا سنگینی مداوم در پاها
- تورم مچ یا زخم روی رگها
- تغییر رنگ پوست در اطراف رگها
- خونریزی یا التهاب در محل واریس
جمعبندی
- بیماری واریس یکی از شایعترین مشکلات عروقی است که معمولاً خطرناک نیست، اما در صورت بیتوجهی میتواند با عوارضی مانند زخم پوستی، تغییر رنگ پوست، التهاب، لخته خون و حتی عفونتهای مزمن همراه شود.
- در مراحل اولیه، واریس بیشتر یک مشکل زیبایی و ناراحتی سطحی محسوب میشود، اما در صورت پیشرفت، ممکن است منجر به اختلال در گردش خون و آسیب بافتی گردد.
- اگر سابقه خانوادگی ابتلا به واریس دارید یا شغل شما نیازمند ایستادن یا نشستن طولانیمدت است، حتماً نکات پیشگیرانه را رعایت کنید:
فعالیت بدنی منظم، کنترل وزن، استراحت کافی، تغذیه سالم و بالا نگه داشتن پاها در زمان استراحت از مهمترین این موارد هستند. - به یاد داشته باشید که واریس در بسیاری از موارد قابل کنترل است و با رسیدگی بهموقع، درمان اصولی و تغییر سبک زندگی میتوان از بروز عوارض جدی آن جلوگیری کرد.
بدون نظر